दिल्ली: केंद्र शासनाच्या ‘सेन्सस ऑफ इंडिया’ (Census of India) अंतर्गत २०२६-२७ मध्ये होणाऱ्या जनगणनेचे प्राथमिक नियोजन जाहीर झाले आहे. देशातील प्रत्येक घराची आणि नागरिकांची माहिती गोळा करण्याच्या या भव्य प्रशासकीय प्रक्रियेमुळे शासकीय अधिकारी, कर्मचारी, शिक्षक आणि इतर विभागांतील कर्मचाऱ्यांच्या मे महिन्यातील सुट्टीच्या नियोजनावर थेट परिणाम होणार आहे. लोकमन न्यूजच्या वृत्तानुसार, जनगणनेसाठी मोठ्या संख्येने कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती केली जाणार असून, त्यामुळे त्यांच्या सुट्ट्या रद्द होण्याची किंवा पुढे ढकलण्याची शक्यता आहे.
भारताची जनगणना ही जगातील सर्वात मोठ्या प्रशासकीय प्रक्रियांमध्ये गणली जाते. देशाच्या धोरण निश्चितीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असे आकडेवारी संकलन या माध्यमातून केले जाते. २०२६-२७ मध्ये होणाऱ्या जनगणनेसाठी केंद्र सरकारने तयारी सुरू केली असून, या संदर्भातील महत्त्वाचे टप्पे व तारखा आता समोर आल्या आहेत.
जनगणना २०२६-२७: महत्त्वाचे टप्पे व तारखा
जनगणना प्रक्रिया विविध टप्प्यांमध्ये पूर्ण केली जाते, ज्यामध्ये कर्मचाऱ्यांचे प्रशिक्षण, घरांची यादी आणि प्रत्यक्ष लोकसंख्या गणना यांचा समावेश आहे. या टप्प्यांमुळे कर्मचाऱ्यांच्या कामकाजाच्या वेळापत्रकात बदल होणार आहे.
- प्रगणक व पर्यवेक्षक प्रशिक्षण कालावधी: २७ एप्रिल २०२६ ते ८ मे २०२६ या कालावधीत देशभरात प्रगणक (Enumerator) व पर्यवेक्षक (Supervisor) यांचे सघन प्रशिक्षण घेतले जाणार आहे. या प्रशिक्षणाला उपस्थिती अनिवार्य असणार आहे, ज्यामुळे मे महिन्याच्या सुरुवातीलाच अनेक कर्मचाऱ्यांच्या सुट्ट्या रद्द होऊ शकतात.
- पहिला टप्पा – घरांची गणना (House Listing & Housing Census):
- कालावधी: १६ मे ते १४ जून २०२६
- स्वरूप: या टप्प्यात प्रत्येक घराची स्थिती, त्यातील सुविधा (उदा. पाणी, शौचालय, वीज), आणि पायाभूत माहितीचे संकलन केले जाईल. यामध्ये एकूण ३५ प्रश्न विचारले जाणार आहेत.
- विस्तृत कालावधी: हा टप्पा १ एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ या विस्तृत कालावधीतही चालणार आहे. मे-जून महिन्यात या कामाची गती वाढणार असल्याने कर्मचाऱ्यांची व्यस्तता वाढेल.
- दुसरा टप्पा – लोकसंख्या गणना (Population Enumeration):
- कालावधी: फेब्रुवारी २०२७
- स्वरूप: या टप्प्यात प्रत्येक नागरिकाची वैयक्तिक, सामाजिक व आर्थिक माहिती नोंदवली जाईल. हे काम थेट प्रत्येक नागरिकाशी संपर्क साधून केले जाणार आहे.
३० लाख कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती आणि सुट्ट्यांवरील परिणाम
देशभरात जनगणनेसाठी सुमारे ३० लाख अधिकारी-कर्मचारी, शिक्षक आणि अंगणवाडी सेविका यांची नियुक्ती केली जाण्याची शक्यता आहे. हे कर्मचारी जनगणनेच्या दोन्ही टप्प्यांमध्ये सक्रियपणे सहभागी असतील. विशेषतः, २०२६ च्या मे-जून महिन्यात घरांच्या गणनेचा पहिला टप्पा असल्याने, अनेक कर्मचाऱ्यांना या कालावधीत सुट्टी नाकारली जाण्याची दाट शक्यता आहे.
शासकीय कर्मचारी, शिक्षक आणि अंगणवाडी सेविकांसाठी मे महिना हा सहसा सुट्ट्यांचा आणि प्रवासाचा असतो. मात्र, जनगणनेच्या या नियोजनामुळे त्यांच्या सुट्टीच्या योजनांवर पाणी फिरण्याची शक्यता आहे. प्रशिक्षण आणि प्रत्यक्ष जनगणनेच्या कामासाठी कोणत्याही क्षणी आदेश मिळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
कर्मचाऱ्यांसाठी महत्त्वाची सूचना:
- वरील नियोजन लक्षात घेता, मे २०२६ मध्ये सुट्टीचे किंवा प्रवासाचे नियोजन करताना कर्मचारी व अधिकारी यांनी विशेष खबरदारी घ्यावी.
- प्रशिक्षण व जनगणना कामासाठी कोणत्याही वेळी आदेश मिळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही, त्यामुळे तयारीने राहावे.
देशातील सर्वात मोठ्या प्रशासकीय प्रक्रियेपैकी एक असलेल्या जनगणनेसाठी यंत्रणा सज्ज होत असून, याचा थेट परिणाम कर्मचाऱ्यांच्या वेळापत्रकावर होणार आहे. त्यामुळे आधीच सुट्टीचे नियोजन बदलण्याची तयारी ठेवणे सर्व संबंधित कर्मचाऱ्यांसाठी हितावह ठरेल.
