लोकमन न्यूज अनिल चौधरी : विद्यार्थ्यांच्या भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाणारे 'अपार आयडी' (Automated Permanent Academic Account Registry) तयार करण्यासाठी केंद्र शासनाने ३१ जानेवारीपर्यंतची अंतिम मुदत दिली आहे. अहिल्यानगर जिल्ह्यात ९३ टक्क्यांहून अधिक विद्यार्थ्यांनी हे ओळखपत्र तयार केले असले तरी, अजूनही ५७ हजारांहून अधिक विद्यार्थी या प्रक्रियेपासून वंचित आहेत. प्रवेश परीक्षा आणि डिजिटल शैक्षणिक नोंदींसाठी अपार आयडीची वाढती गरज लक्षात घेता, पालकांनी व विद्यार्थ्यांनी लवकरात लवकर नोंदणी पूर्ण करावी, असे आवाहन 'लोकमत न्यूज' करत आहे.
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणांतर्गत (NEP) प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी एक एकात्मिक शैक्षणिक ओळख क्रमांक म्हणून 'अपार आयडी' सुरू करण्यात आला आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या जन्मापासून ते उच्च शिक्षणापर्यंतच्या सर्व शैक्षणिक नोंदी एकाच ठिकाणी डिजिटल स्वरूपात जतन केल्या जातात. हे ओळखपत्र नसल्यास भविष्यात डिजिटल शैक्षणिक नोंदींमध्ये अनेक अडचणी येऊ शकतात, असा इशारा शिक्षण तज्ञांनी दिला आहे.
अहिल्यानगर जिल्ह्यातील सद्यस्थिती चिंताजनक
अहिल्यानगर जिल्ह्यात पहिली ते बारावीपर्यंतच्या एकूण ५ हजार २६२ शाळांमध्ये ८ लाख ३८ हजार ८५८ विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. यापैकी ७ लाख ७७ हजार ७५२ विद्यार्थ्यांचे अपार आयडी तयार झाले आहेत, तर ३ हजार २७६ जणांनी नोंदणीसाठी विनंती केली आहे, ज्यावर प्रक्रिया सुरू आहे. अशा प्रकारे एकूण ७ लाख ८१ हजार २८ विद्यार्थी (९३.११ टक्के) अपार आयडी प्रक्रियेत सक्रिय आहेत. परंतु, अजूनही ५७ हजार ८३० विद्यार्थ्यांचे अपार आयडी अद्यापही काढण्यात आलेले नाहीत. अंतिम मुदत जवळ आल्याने या विद्यार्थ्यांचे भवितव्य धोक्यात येऊ शकते, कारण अनेक शैक्षणिक सुविधांसाठी आता अपार आयडी आवश्यक बनत आहे.
अपार आयडी म्हणजे काय?
अपार आयडी म्हणजे विद्यार्थ्यांसाठी असलेला एक कायमस्वरूपी शैक्षणिक खाते क्रमांक. हा एक प्रकारचा डिजिटल लॉकर असून, त्यात विद्यार्थ्यांच्या जन्मापासून ते उच्च शिक्षणापर्यंतच्या सर्व शैक्षणिक नोंदी, गुणपत्रके, प्रमाणपत्रे आणि प्रगतीची माहिती सुरक्षितपणे साठवली जाते. यामुळे विद्यार्थ्यांना कधीही, कुठेही त्यांच्या शैक्षणिक माहितीचा डिजिटल स्वरूपात वापर करता येतो. ही प्रणाली विद्यार्थ्यांचा शैक्षणिक इतिहास व्यवस्थापित करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि सुरक्षित मार्ग प्रदान करते, ज्यामुळे त्यांची ओळख कायमस्वरूपी डिजिटल स्वरूपात जपली जाते.
प्रवेश परीक्षांसाठी अपार आयडी बंधनकारक!
शासनाकडून अपार आयडीसाठी थेट सक्ती केलेली नसली तरी, सीईटी (CET), नीट (NEET), जेईई (JEE) यांसारख्या विविध महत्त्वाच्या प्रवेश परीक्षांचे अर्ज भरण्यासाठी आता अपार आयडी असणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. त्यामुळे ज्या विद्यार्थ्यांकडे हे ओळखपत्र नसेल, त्यांना या परीक्षांपासून वंचित राहावे लागण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
अपार आयडी कसा तयार करावा?
अपार आयडी तयार करण्याची प्रक्रिया सोपी असून ती ऑनलाइन माध्यमातून पूर्ण करता येते. यासाठी पालकांची संमती घेणे अनिवार्य आहे. खालील टप्पे वापरून तुम्ही अपार आयडी तयार करू शकता:
- सर्वप्रथम, डिजीलॉकरवर (DigiLocker) लॉगिन करा. जर आपले खाते नसेल तर मोबाइल नंबर आणि आधार कार्डची माहिती वापरून साइन अप करा.
- लॉगिन केल्यानंतर, 'अकॅडमी बँक ऑफ क्रेडिट्स' (Academic Bank of Credits) या सेक्शनमध्ये जा.
- 'माझं अकाउंट' (My Account) वर क्लिक करा आणि 'विद्यार्थी' (Student) हा पर्याय निवडा.
- तुमच्या शाळा किंवा कॉलेजची माहिती आणि इतर आवश्यक तपशील भरा.
- आधार कार्ड, पासपोर्ट आकाराचा फोटो आणि निवास प्रमाणपत्र यांसारखी आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
- सर्व माहिती योग्यरित्या भरल्यानंतर फॉर्म सबमिट करा.
- ई-केवायसी (e-KYC) प्रक्रिया पूर्ण करा.
- नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर, तुम्ही अपार आयडीच्या अधिकृत वेबसाइट apaar.education.gov.in वर जाऊन तुमचा अपार आयडी डाउनलोड करू शकता.
अपार आयडीसाठी पात्रता निकष
- विद्यार्थ्याची किमान वयोमर्यादा ५ वर्षे असणे आवश्यक आहे. यापेक्षा कमी वय असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी अपार आयडी तयार केला जात नाही.
- विद्यार्थ्याने कोणत्याही मान्यताप्राप्त शाळा, कॉलेज किंवा विद्यापीठात प्रवेश घेतलेला असावा.
- अपार आयडी तयार करण्यासाठी पालकांची लेखी परवानगी घेणे आवश्यक आहे. पालकांनी संमतीपत्र भरून स्वाक्षरी करून शाळेत देणे आवश्यक असते.
नोंदणीतील प्रमुख अडथळे
अपार आयडी नोंदणी करताना काही प्रमुख तांत्रिक आणि प्रशासकीय अडचणी येत आहेत, ज्यामुळे अनेक विद्यार्थी अजूनही वंचित आहेत. यात आधार कार्डवरील नाव आणि शालेय नोंदीतील नाव यात तफावत असणे, पालकांची माहिती अपूर्ण असणे, तसेच काही तांत्रिक अडथळे या प्रमुख समस्यांचा समावेश आहे. या अडचणी दूर करण्यासाठी शाळांनी आणि शिक्षण विभागाने तातडीने पुढाकार घेण्याची गरज आहे.
पालकांनो, लवकरात लवकर नोंदणी करा!
विद्यार्थ्यांचे भविष्य आणि शैक्षणिक नोंदींचे महत्त्व लक्षात घेता, अहिल्यानगर जिल्ह्यातील उर्वरित ५७ हजार ८३० विद्यार्थ्यांनी आणि त्यांच्या पालकांनी ३१ जानेवारीपूर्वी अपार आयडीची प्रक्रिया पूर्ण करावी, असे आवाहन शिक्षण विभागाकडून करण्यात आले आहे. अंतिम मुदत चुकल्यास विद्यार्थ्यांना अनेक शैक्षणिक संधींपासून वंचित राहावे लागू शकते, त्यामुळे याकडे गांभीर्याने लक्ष देणे आवश्यक आहे.
