'ते' मांजर नव्हे तर मसण्या ऊद! जळगावात मध्यरात्री घरात शिरलेल्या उदमांजराची अंधाराचा फायदा घेत धूम.

जळगाव शहराच्या श्याम नगर, गिरणा पंपिंग रोड परिसरात रात्री उशिरा एका घरात चक्क दुर्मिळ 'उदमांजर' (मसण्या ऊद) शिरल्याने एकच खळबळ उडाली. गौरव उमप यांच्या घरातील बाथरूममध्ये हा अनोळखी प्राणी लपून बसल्याचे त्यांच्या निदर्शनास आले.

या घटनेची माहिती मिळताच, वन्यजीव अभ्यासक तथा सर्पमित्र किशोर पाटील यांना तातडीने बोलावण्यात आले. किशोर पाटील यांनी घटनास्थळी धाव घेत रात्री उशिरापर्यंत या प्राण्याला सुरक्षितपणे पकडण्याचे शर्थीचे प्रयत्न केले. मात्र, अत्यंत चपळ असलेल्या या उदमांजराने बाथरूममधून बाहेर उडी घेतली आणि समोरच्या गल्लीत असलेल्या गवताचा आधार घेत अंधारात पळ काढण्यात यश मिळवले.

'ते' मांजर नव्हे, सिवेट कुळातील 'मसण्या ऊद'!

या घटनेनंतर सर्पमित्र किशोर पाटील यांनी या दुर्मिळ प्राण्याविषयी महत्त्वाची माहिती दिली. ते म्हणाले की, याला आपण 'उदमांजर' किंवा 'मसण्या ऊद' म्हणत असलो तरी, त्याचा प्रत्यक्षात मांजर कुळाशी (Feline Family) काहीही संबंध नाही. हे प्राणी 'सिवेट' कुळातील (Viverridae Family) आहेत. मार्जार कुळातील प्राणी प्रामुख्याने मांसाहारी असतात, तर सिवेट कुळातील बहुतांश प्राणी शाकाहारी असतात.

उदमांजराची वैशिष्ट्ये आणि ओळख

या प्राण्याचा रंग साधारणतः काळसर मातकट असतो, काही ठिकाणी तो पूर्ण काळादेखील पाहायला मिळतो. मातकट रंगाच्या पाठीवर काळे पट्टे, काळे पंजे आणि पायावर भुरकट ठिपके असतात. याची शेपटी लांब, टोकाकडे काळसर आणि झुपकेदार असते. संपूर्ण अंगावर राठ केस असणाऱ्या या प्राण्याची लांबी साधारण २ ते अडीच फूट तर वजन ४ ते ५ किलो असते. हा प्राणी स्वतःच्या मिशा पुढे-मागे हलवू शकतो आणि त्याची दृष्टी व वास घेण्याची क्षमता (नाक आणि डोळे) अतिशय तीक्ष्ण असते. गुदद्वाराजवळ असलेल्या ग्रंथी जमिनीवर घासून ते स्वतःची हद्द आखून देतात.

मानवी वस्तीकडे का वळतात वन्यजीव?

पूर्व आशियासह भारतात आढळणारा हा प्राणी निशाचर (Nocturnal) असून तो खूप लाजरा असतो. दिवसा सहसा तो दिसत नाही. जंगलातील नष्ट होत चाललेला अधिवास, अन्नसाखळीतील बदल आणि आटलेले पाणवठे यामुळे अन्नाच्या व पाण्याच्या शोधात हे वन्यजीव रात्रीच्या वेळी गावाकडे किंवा मानवी वस्तीकडे येतात.

आठ वर्षांपूर्वीची पुनरावृत्ती

विशेष म्हणजे, सुमारे आठ वर्षांपूर्वी जळगावचे तत्कालीन जिल्हाधिकारी उदयनराजे भोसले यांच्या निवासस्थानीही असेच उदमांजर आढळून आले होते. त्यावेळी देखील किशोर पाटील यांनी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत त्याला पकडण्यात मदत केली होती. कालच्या घटनेने पुन्हा एकदा या दुर्मिळ वन्यजीवाच्या अस्तित्वाची जाणीव करून दिली आहे.