आज **हुताशनी पौर्णिमा**, म्हणजेच **होळी**; हा सण केवळ बाह्यतः लाकडे जाळण्याचा नसून, मानवी मनातील दुर्गुण आणि वाईट वासना जाळून टाकण्याचा 'यज्ञ' आहे. या निमित्ताने संतांच्या विचारातून आत्मशुद्धीचा आणि प्रेम-सद्भावनेचा शाश्वत संदेश जाणून घेऊया.
आज **हुताशनी पौर्णिमा**, म्हणजेच **होळी**, भारतीय संस्कृतीत या सणाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. हा सण केवळ बाह्यतः लाकडे जाळण्याचा नसून, मानवी जीवनातील वादविवाद नष्ट करून पारंपारिक प्रेम व सद्भावना प्रकट करण्याचा दिवस आहे. आपल्यातील दुर्गुण, कुसंस्कार, मनाची कमजोरी आणि मलिन वासना जाळून टाकण्याचा हा एक प्रकारचा यज्ञच आहे. हिवाळ्यातील थंडीला निरोप देत उष्णता देणाऱ्या अग्नीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करत ऋतुराज वसंताच्या आगमनाची ही तयारी असते.
संत विचारातून होळीचा अर्थ
होळीचे यथार्थ वर्णन करताना **संत तुकाराम महाराज** आपल्या अभंगात म्हणतात, "दैन्य दु:ख आम्हा न येती जवळी।। दहन हे होळी होती दोष ।।" म्हणजेच, होळीच्या अग्नीत सर्व दोष जाळून टाकल्यास दारिद्र्य आणि दुःख आपल्याजवळ येत नाही. मनातील वाईट विचार जळून राख झाल्यावर मन आपोआप निर्मळ होते, हाच खरा होळीचा उद्देश आहे.
तसेच **संत जनाबाई** यांच्या अभंगानुसार, ही होळी बाहेरची नसून आतल्या मनाची असावी लागते. "वैराग्याच्या अग्नीत" अहंकाराचा एरंड आणि वासनांची लाकडे जाळून षड्रिपूंची (काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मत्सर) पूर्णाहूती दिल्यास खऱ्या मुक्तीची दिवाळी साजरी होते, असा सखोल विचार त्यांनी मांडला आहे. महाराष्ट्रात पारंपारिक पद्धतीने पेटलेल्या होळीभोवती 'बोंबा' मारत प्रदक्षिणा घालण्याची प्रथा आहे, जी वाईटावर चांगल्याचाच विजय होतो, हा संकेत देते.
📌 होळीचा शाश्वत संदेश:
- दुर्गुण, कुसंस्कार आणि मलिन वासनांचा त्याग करणे.
- मनाची कमजोरी जाळून आंतरिक शुद्धी प्राप्त करणे.
- प्रेम, सद्भावना, भूतदया आणि करुणा या दैवी गुणांचा विकास करणे.
- वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचा उत्सव साजरा करणे.
या **होळी**च्या निमित्ताने जे कालबाह्य, अमंगल आणि विषारी आहे, त्या सर्वांचा जाळून नाश करूया. विलासी वासनांचा त्याग करून जीवनात सद्भावना, सहानुभूती, सत्संगनिष्ठा, भूतदया आणि करुणेसारख्या दैवी गुणांचा विकास करूयात, हाच होळीचा खरा आणि शाश्वत संदेश आहे.
- **अनिल चौधरी**, **निंब**
